Балиқчиликда озонлаш ишлаб чиқаришнинг барча босқичларида қўлланилади: сув тайёрлашдан тортиб тайёр маҳсулотни сақлашгача. Озон сувни дезинфекция қилади, балиқ касалликларини назорат қилади ва ишлаб чиқариш циклини сезиларли даражада қисқартиради.
Ёпиқ сув та'миноти қурилмаларида (РАС) озонлаш сувдаги оғир металл ионларини, микросу ўтларни, токсинларни, замбуруғ спораларини, микробларни ва кисталарни йўқ қилади. Сувнинг лойқалиги сезиларли даражада камаяди, ёқимсиз ҳидлар йўқолади ва балиқ ўсиши учун мақбул шароитлар яратилади.
РАСда озонлашнинг афзалликлари
- Сувни вируслар, бактериялар ва паразит бир ҳужайралилардан дезинфекция қилиш
- Органик бирикмалар ва аммиакни оксидлаш
- Сув лойқалиги ва рангини йўқ қилиш
- Ёқимсиз ҳидларни (геосмин, 2-метилизоборнеол) йўқ қилиш
- Филтрлашни яхшилаш учун майда муаллақ заррачаларни коагуляции
- Сувни ериган кислород билан тўйинтириш
- Янги сув сарфини 40-60% га камайтириш
Озоннинг сув сифатига та'сири
Сув сифати муваффақиятли балиқ етиштириш учун ҳал қилувчи омил ҳисобланади. Озонлаш ҳам биологик, ҳам кимёвий ифлослантирувчи моддаларни йўқ қилиб, сувни комплекс тозалашни та'минлайди.
| Кўрсаткич | Ишлов беришдан олдин | Ишлов беришдан кейин | Яхшиланиш |
|---|---|---|---|
| Умумий бактериялар сони | 10⁵-10⁶ КОЕ/мл | 10²-10³ КОЕ/мл | 99-99.9% |
| Сув лойқалиги | 15-25 НТУ | 1-3 НТУ | 85-95% |
| Аммиак (НҲ₃) | 0.5-1.5 мг/л | 0.05-0.1 мг/л | 90-95% |
| Нитритлар (НО₂) | 0.3-0.8 мг/л | 0.02-0.05 мг/л | 90-95% |
| Сув ранги | 40-60° | 5-10° | 80-90% |
| Геосмин | 50-100 нг/л | < 5 нг/л | > 95% |
Балиқ касалликларига қарши кураш
Озон патоген организмларнинг: вируслар, бактериялар ва паразит бир ҳужайралиларнинг 99% гача қисмини йўқ қилади. Бу балиқларнинг касалланишини камайтиради, ўлимни пасайтиради ва юқорироқ зичликда сақлаш имконини беради.
| Патоген | Касаллик | О₃ концентрацияси | Самарадорлик |
|---|---|---|---|
| Аеромонас салмониcида | Фурункулёз | 0.1-0.3 мг/л | 99.9% |
| Вибрио ангуилларум | Вибриоз | 0.1-0.2 мг/л | 99.9% |
| Ичтҳёпҳтҳириус | Ихтиофтириоз | 0.2-0.4 мг/л | 99% |
| Сапролегниа | Сапролегниоз | 0.15-0.3 мг/л | 99.5% |
| ВҲС вируси | Вирусли геморрагик септитсемия | 0.1-0.2 мг/л | 99.99% |
| ИҲН вируси | Инфексион гемопоетик некроз | 0.1-0.2 мг/л | 99.99% |
Турли балиқ турлари учун озонлаш режимлари
Турли балиқ турлари қолдиқ озонга нисбатан турлича сезгирликка ега. Ҳар бир тур учун балиқ хавфсизлигини сақлаган ҳолда дезинфекция самарадорлигини та'минловчи оптимал режимни танлаш муҳимдир.
| Балиқ тури | Озон дозаси | Қолдиқ О₃ | Алоқа вақти |
|---|---|---|---|
| Форел | 10-15 г/кг ем | < 0.01 мг/л | 3-5 мин |
| Осиётр | 12-18 г/кг ем | < 0.01 мг/л | 3-5 мин |
| Тилапия | 8-12 г/кг ем | < 0.02 мг/л | 2-4 мин |
| Сазан | 10-15 г/кг ем | < 0.01 мг/л | 3-5 мин |
| Лагам | 8-12 г/кг ем | < 0.02 мг/л | 2-4 мин |
| Креветка | 5-8 г/кг ем | < 0.005 мг/л | 5-10 мин |
РАСда озонлаш схемаси
Ҳовуздан сув олиш
Балиқ ҳаёт фаолияти маҳсулотлари бўлган сув тозалашга юборилади
Механик филтрлаш
Барабанли ёки лентали филтрда йирик муаллақ заррачаларни олиб ташлаш
Озон алоқа камераси
Диффузорлар ёки инжекторлар орқали озон юбориш, алоқа вақти 3-5 дақиқа
Биофилтрлаш
Биологик филтрда аммиак ва нитритларни якуний тозалаш
Дегазация
Дегазаторда ёки фаоллаштирилган кўмир орқали қолдиқ озонни олиб ташлаш
Ҳовузга қайтариш
Тозаланган сув балиқларга қайтарилади
Иқтисодий самарадорлик
РАСда озонлашни жорий етиш ўсиш кўрсаткичларини яхшилаш ва операцион харажатларни камайтириш орқали комплекс иқтисодий фойда келтиради.
| Кўрсаткич | Озонсиз | Озон билан | Фойда |
|---|---|---|---|
| Чавоқларнинг яшовчанлиги | 60-70% | 85-95% | +25-35% |
| Ем коеффициенти | 1.3-1.5 | 1.1-1.2 | 15-20% тежаш |
| Сақлаш зичлиги | 30-40 кг/м³ | 50-80 кг/м³ | +60-100% |
| Етиштириш вақти | 12 ой | 9-10 ой | 20-25% қисқариш |
| Даволаш харажатлари | 100% | 20-30% | 70-80% тежаш |
| Янги сув исте'моли | 100% | 40-60% | 40-60% тежаш |
Балиқчиликда озонлашнинг афзалликлари
Тоза сув
Сувни 99% гача дезинфекция қилиш, лойқалик, ранг ва ёқимсиз ҳидларни йўқ қилиш
Соғлом балиқ
Касалланишни 50-70% га камайтириш, ветеринария харажатларини пасайтириш
Тез ўсиш
Оптимал шароитлар ҳисобига ишлаб чиқариш циклини 20-30% га қисқартириш
Юқори зичлик
Балиқлар учун хавфсиз ҳолда сақлаш зичлигини 60-100% га ошириш имконияти
Сувни тежаш
Яхшиланган тозалаш туфайли янги сув исте'молини 40-60% га камайтириш
Маҳсулот сифати
Сотиладиган балиқларда бегона та'м ва ҳидларнинг бўлмаслиги