Иссиқхона хўжаликларида озон комплекс қўлланилади: ҳаво, ўсимлик юзалари, тупроқ ва суғориш сувини дезинфекция қилиш учун. Бу ҳосилдорликни ошириш ва кимёвий моддаларсиз касалликларни самарали назорат қилиш имконини беради.
Озон сувда кислородга қараганда 15 баравар яхши ерийди. Озонланган сув билан суғориш тупроқ сифатини яхшилаш, илдиз массасини ошириш ва илдиз патогенларини камайтириш орқали ҳосилдорликни 13–35% га оширади.
Иссиқхоналарда озоннинг қўлланилиши
- Озонланган сув билан суғориш — ҳосилдорликни ошириш ва ўсишни рағбатлантириш
- Иссиқхона тупроқларини дезинфекция қилиш — нематода ва патогенларни назорат қилиш
- Ҳавони озонлаш — замбуруғ, бактерия, вирусларни йўқ қилиш
- Зараркунандалардан ҳимоя — инсектицидларга екологик тоза муқобил
- Уруғларни екишдан олдин ишлаш — униб чиқишни яхшилаш
- Иссиқхонани мавсумга тайёрлаш — бинони тўлиқ дезинфекция қилиш
Озонланган сув билан суғориш
Озон билан бойитилган сув билан суғориш ҳосилдорликни оширишнинг енг самарали технологияларидан биридир. Озон тезда кислородга парчаланади, илдиз зонасини тўйинтиради ва ўсимлик ривожланишини рағбатлантиради.
| Екин | О₃ концентрацияси | Ҳосил ўсиши | Қўшимча еффект |
|---|---|---|---|
| Помидор | 0.5–1.0 мг/л | +18–25% | Мева ҳажми каттароқ |
| Бодринг | 0.5–0.8 мг/л | +15–22% | Та'ми яхшиланган |
| Қалампир | 0.5–1.0 мг/л | +20–28% | Сақлаш муддати узайган |
| Салат барги | 0.3–0.5 мг/л | +13–18% | Ташқи кўриниши яхшиланган |
| Қулупнай | 0.5–0.8 мг/л | +22–35% | Шакар миқдори ошган |
Иссиқхона тупроқларини дезинфекция қилиш
Илдиз бўртма нематодаси иссиқхона екинларининг асосий душманларидан биридир. Кимёвий кураш усуллари самарасиз ва тупроқни ифлослантиради. Тупроқни контсентрланган озон еритмаси билан озонлаш нематодаларни самарали бостиради ва ўсимлик ривожланишини рағбатлантиради.
| Патоген | О₃ концентрацияси | Ишлов бериш вақти | Самарадорлик |
|---|---|---|---|
| Илдиз бўртма нематодаси | 3–5 мг/л | 30–60 мин | 90–98% |
| Фузариоз | 2–3 мг/л | 20–30 мин | 95–99% |
| Вертициллиоз | 2–3 мг/л | 20–30 мин | 93–97% |
| Илдиз чириши | 1.5–2.5 мг/л | 15–25 мин | 90–95% |
| Фитофтороз | 2–4 мг/л | 20–40 мин | 96–99% |
Тупроқни тайёрлаш
Озон кириб боришини та'минлаш учун тупроқни юмшатиш. Ўсимлик қолдиқларини олиб ташлаш.
Сувни озонлаш
Махсус реакторда 3–5 мг/л концентрацияли озонланган сув тайёрлаш.
Тупроқни суғориш
Иссиқхонанинг ҳар м² майдонига 10–15 л ҳисобида озонланган сувни бир текисда қуйиш.
Експозиция
Патогенларни тўлиқ йўқ қилиш учун 30–60 дақиқа кутиш.
Екиш
Кўчатларни ишлов беришдан 24–48 соат ўтгач екиш мумкин.
Иссиқхоналарда ҳавони озонлаш
Иссиқхона ҳавосини озонлаш замбуруғлар, бактериялар, ачитқилар, вируслар ва зараркунандаларни йўқ қилади. Юқори концентрациялар иссиқхонани екишга тайёрлашда, бино бўш бўлган пайтда қўлланилади.
| Мақсад | О₃ концентрацияси | Вақт | Еслатма |
|---|---|---|---|
| Касалликлар профилактикаси | 0.1–0.3 мг/м³ | Кунига 2–4 соат | Ўсимликлар мавжуд бўлганда |
| Зараркунандаларга қарши кураш | 1–2 мг/м³ | 4–6 соат | Одамлар ва ҳайвонларсиз |
| Иссиқхонани дезинфекция қилиш | 5–10 мг/м³ | 8–12 соат | Ўсимликларсиз, мавсумдан олдин |
| Моғорни йўқ қилиш | 2–3 мг/м³ | 4–8 соат | Ҳосил йиғиб олингандан кейин |
Уруғларни екишдан олдин ишлаш
Уруғларни озон билан ишлаш униб чиқишни, униб чиқиш қувватини ва ёш ўсимликларнинг касалликларга чидамлилигини оширади. Технология кимёвий уруғ дориловчилардан воз кечиш имконини беради.
| Екин | О₃ концентрацияси | Ишлов бериш вақти | Натижа |
|---|---|---|---|
| Помидор | 5–10 мг/м³ | 30–60 мин | Униб чиқиш +8–12% |
| Бодринг | 5–8 мг/м³ | 20–40 мин | Униб чиқиш +10–15% |
| Қалампир | 8–12 мг/м³ | 40–60 мин | Униб чиқиш +7–10% |
| Карам | 5–8 мг/м³ | 20–30 мин | Униб чиқиш +12–18% |
Иссиқхоналарда озонлашнинг афзалликлари
Екологик тозалик
Озон зарарли бирикмалар ҳосил қилмасдан кислородга парчаланади — маҳсулотлар екологик тоза бўлиб қолади
Кимёвий моддаларсиз
Пестицидлар, фунгицидлар ва уруғ дориловчиларни тўлиқ алмаштириш ёки сезиларли даражада камайтириш
Ҳосилдорлик ўсиши
Мунтазам озонланган сув билан суғоришда 13–35% ҳосилдорлик ўсиши
Нематодани назорат қилиш
Тупроқ микрофлорасига зарар етказмасдан илдиз бўртма нематодасига қарши 90–98% самарадорлик
Маҳсулот сифати
Етиштирилган маҳсулотларнинг та'ми, сақлаш муддати ва ташқи кўриниши яхшиланиши
Иқтисодий фойда
Ҳосилдорлик ўсиши ва кимёвий харажатларнинг камайиши ҳисобига ускунанинг 1–2 мавсумда ўзини оқлаши