Озон (О₃) кон саноати ва металлургияда қўлланиладиган кучли оксидловчи: сианидлашдан олдин қийин олтин рудаларини олдиндан ишлов бериш, кислород билан уюм еритишни кучайтириш, оқова сувлар ва думларда сиянидларни йўқ қилиш, шунингдек сақлаш ва қайта ишлашда металл сиртларини тозалаш ва пассивлаш.
Жанубий Африка, Чили, Канада ва Жануби-Шарқий Осиёда жойида озон ишлаб чиқаришдан фойдаланилганда еркин ва WAD сиянид 85–99% га камайиши саноат синовларида кўрсатилган. Технология Халқаро сиянид бошқарув кодексига (ICMC) мувофиқ ва тозаланган сувни жараёнда қайта ишлатишга имкон беради.
Кон саноати ва металлургияда озоннинг афзалликлари
- Қийин рудалардаги сулфид минералларини оксидлаш — олтин ва кумушни чиқариш
- Ериган кислород консентрациини ошириш орқали уюм еритишни кучайтириш
- Сиянидни тўлиқ сиянатга, кейин бикарбонат ва азотга йўқ қилиш
- Ҳаводан жойида озон ишлаб чиқариш — хавфли реагентларни сақлаш ва ташиш шарт емас
- Сақлаш ва қайта ишлашда металл сиртларини тозалаш ва пассивлаш
- Гипохлоритга нисбатан пастроқ експлуатация харажатлари
Қийин рудаларни озон билан олдиндан ишлов бериш
Қийин олтин рудалари олтин сулфид минералларида (пирит, арсенопирит, пирротин) ёпилган бўлиб, ан'анавий сианидлашда ажратиб олишни чеклайди. Озон билан олдиндан ишлов бериш сулфидларни оксидлайди ва олтин ва кумуш ажратиб олишни яхшилайди.
| Кўрсаткич | Озонсиз | Озон билан | Ўзгариш |
|---|---|---|---|
| Олтин ажратиб олиш | 53% | 88% | +35% |
| Кумуш ажратиб олиш | 26% | 78% | +52% |
| Еритиш вақти | 40 соат | 24 соат | −40% |
| Руда тури | Иккиламчи қийин (Мексика) | Тўғридан-тўғри озон олдиндан ишлов | — |
Оқова сувларда сиянидларни йўқ қилиш
Озон еркин сиянидни (CН⁻) сиянатга (CНО⁻) оксидлайди, кейин қўшимча оксидланиш ва гидролиз орқали бикарбонат ва азотга айлантиради. Одатий реаксия вақти 10–30 дақиқа. Жанубий Африка ва Жануби-Шарқий Осиёдаги олтин конларида саноат синовлари 2–3 г О₃/г CН да еркин ва WAD сияниднинг 99% дан ортиқ камайишини кўрсатди.
| Параметр | Ишловдан олдин | Ишловдан кейин | О₃ дозаси |
|---|---|---|---|
| Еркин сиянид | 50–200 мг/л | < 0,5 мг/л | 2–3 г О₃/г CН |
| WAD сиянид | 100–400 мг/л | < 1 мг/л | 2–3 г О₃/г CН |
| Тиосианат (СCН⁻) | — | 3–4 г О₃/г керак | CН⁻ дан юқори |
| Алоқа вақти | — | 10–30 мин | — |
Олтин қазиб олиш циклида озон
Рудани майдалаш ва унлаш
Олдиндан ишлов ёки еритиш учун рудани тайёрлаш
Озон олдиндан ишлов (қийин рудалар)
Олтин ва кумуш ажратиб олишни яхшилаш учун сианидлашдан олдин озон билан сулфид минералларини оксидлаш
Еритиш (уюм ёки идишда)
Сианидлаш; уюм еритишда озон ёки озон музи жараённи тезлаштириш учун кислород манбаи бўлиши мумкин
Думларда сиянидларни йўқ қилиш
Еркин ва WAD сиянидни хавфсиз даражага (ICMC) йўқ қилиш учун оқова сув ва пулпани озонлаш
Сувни қайта ишлатиш
Озон билан тозаланган сув жараёнга қайтарилиши мумкин, янги сув исте'молини камайтиради
Иқтисодиёт ва жорий етиш
Озон тизимлари учун капитал харажатлар ба'зи кимёвий оксидловчиларга қараганда юқори, аммо експлуатация харажатлари кўпинча пастроқ (масалан, натрий гипохлоритга нисбатан). Технология дум оқимларини ўзгартиришни талаб қилмайди, тез ва қайтарилмас реаксияни та'минлайди ва хавфли кимёвий моддалар билан ишлашни бартараф етиш орқали оператор хавфсизлигини оширади.
| Параметр | Озон | Гипохлорит | Водород пероксиди |
|---|---|---|---|
| CН камайиши (одатий) | > 99% | > 99% | 90–98% |
| Хавфли қолдиқлар | Йўқ | Хлор, хлоратлар | Минимал |
| Жойида ишлаб чиқариш | Ҳа (ҳаводан) | Йўқ | Қисман |
| ICMC мувофиқлик | Ҳа | Ҳа | Ҳа |
Кон саноати ва металлургияда озонлашнинг афзалликлари
Юқори ажратиб олиш
Тадқиқотларда қийин рудалардан олтин ва кумуш ажратиб олиш 35–52% га яхшиланди
Сиянид хавфсизлиги
Еркин ва WAD сиянидни 99% йўқ қилиш, халқаро ICMC стандартларига мувофиқлик
Екологик тоза
Озон кислородга парчаланади, сув ва думларда заҳарли қолдиқлар қолдирмайди
Металл тозалаш
Сақлаш ва қайта ишлашда металл сиртларини агрессив кимёсиз тозалаш ва пассивлаш
Манбалар
- Олтин ажратиб олиш ва сиянидларни бошқариш учун озонлаш технологиясини баҳолаш — J. Southern African Inst. Mining and Metallurgy, 2017
- Кон саноати ва минералларни қайта ишлашда сиянидларни йўқ қилиш учун озондан самарали фойдаланиш — Academia.edu
- Турли соҳаларда озондан фойдаланиш: шарҳ — ScienceDirect, 2022