Совутилган гўштни озонланган атмосферада сақлашга биринчи уринишлар 1909 йилда амалга оширилган. 1936 йилда Кесс Австралияда бу мавзу бўйича кенг кўламли тадқиқотлар ўтказди. Шу билан бирга, 1933–1935 йилларда озоннинг банан пишишига та'сири ўрганилди. Райснинг шарҳи ва Японияда 500 дан ортиқ озон қурилмалари ҳақидаги япон ҳисоботи бу йўналишнинг истиқболини тасдиқлади.
Озонни қўллашнинг асосий соҳалари
Озон бир нечта асосий йўналишларда кенг қўлланилади: парранда фермаси, уруғларни екишдан олдинги ишлов бериш ва ҳўл донни қуритиш, шунингдек озиқ-овқат маҳсулотларининг сақлаш муддатини узайтириш. Бу йўналишларнинг ҳар бири ўзига хос хусусиятларга ега ва ма'лум озонлаш режимларини талаб қилади.
Парранда фермасида ВНИТИП тадқиқотлари
Бутунроссия парранда фермаси илмий-тадқиқот ва технология институти (ВНИТИП) парранда фермасида озонни қўллаш бўйича комплекс тадқиқотлар ўтказди. Асосий йўналишлар қуйидагиларни ўз ичига олади: тухумларни инкубация қилиш (чиқиш ва жўжа сифатини яхшилаш), инкубаторларда сув ва ҳавони тозалаш, озуқаларни дезинфекция қилиш, шунингдек парранда таналарини ва идиш/қадоқларни қайта ишлаш.
Тухумларни озонлаш технологияси
Тухумларни озонлаш даврий (ҳар 3–5 кунда 8–12 соат) ёки доимий равишда амалга оширилиши мумкин. Дезинфекция камерасидаги озон консентрации 4–15 мг/м³ ни ташкил қилади.
Натижалар ҳайратланарли: микрофлора 1,5–2 марта камаяди, жўжаларнинг чиқиш даражаси 4–6% га яхшиланади. Узоқ муддатли сақлашда (20 кун) та'сир янада кучли: микрофлора 2–7 марта камаяди, чиқиш 6–12% га яхшиланади.
Озонлаш учун жиҳозлар схемаси
Тухумларни озонлаш учун одатий тизим (5.1-расм) кетма-кет уланган елементларни ўз ичига олади: ҳаво филтри → компрессор → ҳаво қуритгичи → озон генератори → дезинфекция камераси. Бу конфигурация керакли консентрацияда барқарор озон етказиб беришни та'минлайди.
Ифлосланган тухумларни ҳўл дезинфекция қилиш
Муаммо: қуруқ дезинфекция ифлосланган пўстли тухумлар учун самарасиз. Ан'анавий усуллар (водород пероксиди, перасетик кислота, ёд, метил бромид) кўп босқичли ишлов беришни талаб қилади, қиммат ва зарарли қолдиқлар қолдиради.
Ечим: сирка кислотаси билан олдиндан нордонлаштириш билан озонсатуратед сувдан фойдаланиш. Жараён схемаси (5.2-расм) ифлосланган тухумларни дезинфекция қилиш учун бу ёндашувнинг самарадорлигини кўрсатади.
Сариқликдаги патогенларни инактивация қилиш
Алоҳида муаммо — касал товуқлардан олинган тухумлардаги микоплазма. Уни инактивация қилиш учун мураккаб протседура ишлаб чиқилган: кетма-кет иситиш ва озон билан ишлов бериш.
5.1-жадвал зарарсизлантириш натижаларини кўрсатади: комбинацияланган термал-озон та'сири тухумга зарар етказмасдан микоплазмани самарали инактивация қилади.
| Ишлов бериш усули | Ҳарорат, °C | Вақт, дақиқа | Самарадорлик |
|---|---|---|---|
| Назорат (ишлов берилмаган) | — | — | 0% |
| Фақат иситиш | 45 | 15 | 40–60% |
| Фақат озон | — | 30 | 50–70% |
| Иситиш + озон | 45 | 15 + 30 | 95–99% |
Салмонелла муаммоси
2003 йилда Лас-Вегасдаги конгрессда Родригес салмонелла муаммоси ҳақида ҳисобот тақдим етди. АҚШда ҳар йили хом тухум исте'моли билан боғлиқ 40 000 дан ортиқ касаллик ҳолати қайд етилади.
Мураккаб ишлов усули ишлаб чиқилган: термал ва вакуумли та'сир озонлаш билан биргаликда. Ифлосланишнинг 5 даража камайишига еришилди — бу патогенлар сонининг 100 000 марта камайишини англатади.
Хулосалар
Озон парранда фермаси учун самарали ва екологик хавфсиз воситадир. Унинг қўлланилиши бутун ишлаб чиқариш сиклини қамраб олади — тухумларни инкубация қилишдан тайёр маҳсулотни қайта ишлашгача. Тўғри режим танланганда, озонлаш зарарли қолдиқларсиз ва маҳсулот сифатига салбий та'сирсиз юқори даражадаги дезинфекцияни та'минлайди.
Манбалар
- V.V. Lunin, V.G. Samoilovich, S.N. Tkachenko, I.S. Tkachenko. Ozon ishlab chiqarish va qo'llash nazariyasi va amaliyoti